Диоксан? Бу бары тик алдан ук әйтелгән фикер генә.
Диоксан нәрсә ул? Ул кайдан килгән?
Диоксан, аны дөрес язу ысулы - диоксан. Явызлыкны язу бик авыр булганлыктан, бу мәкаләдә без гадәти яман сүзләр кулланачакбыз. Ул органик кушылма, шулай ук диоксан, 1,4-диоксан дип тә атала, төссез сыеклык. Диоксанның кискен токсиклыгы түбән токсиклыкка ия, анестетик һәм стимуллаштыручы тәэсиргә ия. Кытайдагы Косметиканың гамәлдәге Куркынычсызлык Техник Кодексы буенча, диоксан косметиканың тыелган компоненты булып тора. Аны өстәү тыелганлыктан, ни өчен косметикада әле дә диоксанны ачыклау мөмкинлеге бар? Техник яктан котылып булмый торган сәбәпләр аркасында, диоксан косметикага пычрак матдә буларак кертелергә мөмкин. Чималдагы пычрак матдәләр нинди?
Шампунь һәм тән юу чараларында иң киң кулланыла торган чистарту ингредиентларының берсе - натрий майлы спирты эфир сульфаты, ул шулай ук натрий AES яки SLES дип тә атала. Бу компонент табигый пальма мае яки нефтьтән чимал буларак майлы спиртларга әйләндерелергә мөмкин, ләкин ул этоксилизация, сульфонизация һәм нейтральләштерү кебек берничә адым аша синтезлана. Төп адым - этоксилизация, реакция процессының бу этабында сезгә этилен оксиды чималын кулланырга кирәк, ул химик синтез сәнәгатендә киң кулланыла торган чимал мономеры, этоксилизация реакциясе процессында, шулай ук этилен оксидын майлы спиртка өстәү белән беррәттән, этилен оксиды өстәп, этоксилизацияләнгән майлы спирт барлыкка китерә. Шулай ук этилен оксидының (EO) кечкенә бер өлеше, ике ике молекула конденсацияләнә, өстәмә продукт, ягъни диоксан дошманы барлыкка килә, конкрет реакцияне түбәндәге рәсемдә күрсәтергә мөмкин:

Гомумән алганда, чимал җитештерүчеләр диоксанны аеру һәм чистарту өчен соңрак адымнар ясаячаклар, төрле чимал җитештерүчеләрнең төрле стандартлары булачак, күпмилләтле косметика җитештерүчеләре дә бу күрсәткечне контрольдә тотачаклар, гадәттә якынча 20-40 ppm. Әзер продукттагы эчтәлек стандартына килгәндә (мәсәлән, шампунь, тән юу чарасы), махсус халыкара күрсәткечләр юк. 2011 елда Баванг шампунь вакыйгасыннан соң, Кытай әзер продуктлар өчен 30 ppm дан кимрәк стандарт билгеләде.
Диоксан яман шеш китереп чыгара, ул куркынычсызлык өчен борчылулар тудырамы?
Икенче бөтендөнья сугышыннан бирле кулланылган чимал буларак, натрий сульфаты (SLES) һәм аның өстәмә продукты диоксан киң өйрәнелде. Америка Кушма Штатларының Азык-төлек һәм дарулар идарәсе (FDA) кулланучы товарларында диоксанны 30 ел дәвамында өйрәнә, һәм Канада Сәламәтлек саклау министрлыгы косметика продуктларында диоксанның аз күләменең булуы кулланучылар, хәтта балалар өчен дә сәламәтлек өчен куркыныч тудырмый дигән нәтиҗәгә килде (Канада). Австралиянең Милли Хезмәт Сәламәтлек һәм Куркынычсызлык Комиссиясе мәгълүматлары буенча, кулланучы товарларында диоксанның идеаль чиге 30 ppm, ә токсикологик яктан кабул ителгән югары чиге 100 ppm. Кытайда, 2012 елдан соң, косметикада диоксан күләме өчен 30 ppm чик стандарты гадәти куллану шартларында токсикологик яктан кабул ителгән югары чиге 100 ppm дан күпкә кимрәк.
Икенче яктан, Кытайның косметика стандартларында диоксан күләме 30 ppm дан кимрәк булуын ассызыкларга кирәк, бу дөньяда югары стандарт. Чөнки чынлыкта, күп илләрдә һәм төбәкләрдә диоксан күләме безнең стандартка караганда югарырак чикләүләр бар яки ачык стандартлар юк:

Чынлыкта, диоксанның аз күләмдә булуы табигатьтә дә еш очрый. АКШның Токсик матдәләр һәм авырулар реестрында диоксан тавык итендә, помидорда, креветкаларда һәм хәтта эчәр суыбызда да очрый дип күрсәтелгән. Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасының эчәр су сыйфаты буенча күрсәтмәләрендә (Өченче басма) судагы диоксанның чиге 50 мкг/л дип күрсәтелгән.
Диоксанның канцероген проблемасын бер җөмлә белән кыскача әйткәндә, ягъни дозасына карамастан, зыяны турында сөйләшү - алдакчы.
Диоксан күләме ни кадәр түбән булса, сыйфаты да шулкадәр яхшырак, шулай бит?
Диоксан SLES сыйфатының бердәнбер күрсәткече түгел. Сульфонлаштырылмаган кушылмалар күләме һәм продукттагы ярсыткычлар күләме кебек башка күрсәткечләрне дә исәпкә алу мөһим.
Моннан тыш, SLES төрле зурлыкларда булуын да билгеләп үтәргә кирәк, иң зур аерма - этоксиллашу дәрәҗәсе, кайберләре 1 EO белән, кайберләре 2, 3 яки хәтта 4 EO белән (әлбәттә, 1,3 һәм 2,6 кебек унарлы урыннары булган продуктлар да җитештерелергә мөмкин). Этоксиклашу дәрәҗәсе югарырак булган саен, ягъни EO саны югарырак булган саен, шул ук процесс һәм чистарту шартларында җитештерелгән диоксан күләме югарырак була.
Кызыклысы шунда ки, EO арттыруның сәбәбе - SLES өслек актив матдәсенең ярсыткычын киметү, һәм EO SLES саны күбрәк булган саен, тире өчен ярсыткыч азрак, ягъни йомшаграк, һәм киресенчә. EO булмаганда, состав өлешләре тарафыннан яратылмый торган SLS бар, ул бик стимуллаштыручы ингредиент.
Шуңа күрә диоксанның аз булуы аның яхшы чимал булуын аңлатмый. Чөнки EO саны аз булса, чималның ярсытуы күбрәк булачак.
КЫСКАЧА:
Диоксан - предприятиеләр тарафыннан өстәлә торган ингредиент түгел, ә SLES кебек чималда калырга тиешле чимал, аннан качу авыр. Чынлыкта, SLESта гына түгел, этоксиляция үткәрелгәндә, диоксанның эзлекле күләме булачак, һәм кайбер тирегә кайгырту чималларында да диоксан бар. Куркынычны бәяләү ноктасыннан караганда, калдык матдә буларак, абсолют 0 эчтәлеген эзләү кирәк түгел, хәзерге ачыклау технологиясен алыйк, "ачыкланмаган" дигән сүз эчтәлек 0 дигәнне аңлатмый.
Димәк, дозадан артык зыян турында сөйләшү гангстер булуга тиң. Диоксанның куркынычсызлыгы күп еллар дәвамында өйрәнелде, тиешле куркынычсызлык һәм тәкъдим ителгән стандартлар билгеләнде, һәм 100 ppm дан кимрәк калдыклар куркынычсыз дип санала. Ләкин Европа Берлеге кебек илләр аны мәҗбүри стандарт итеп куймадылар. Продукцияләрдә диоксанның күләменә карата эчке таләпләр 30 ppm дан кимрәк.
Шуңа күрә шампуньдагы диоксан яман шеш турында борчылырга тиеш түгел. Массакүләм мәгълүмат чараларындагы ялган мәгълүматка килгәндә, сез хәзер моның игътибар җәлеп итү өчен генә икәнен аңлыйсыз.













