Селенның сәнәгатьтә кулланылышы нинди?
Электроника сәнәгате
Селен фотосизгерлек һәм ярымүткәргеч үзлекләренә ия, һәм ул еш кына электроника сәнәгатендә фотоэлементлар, фотосенсорлар, лазер җайланмалары, инфракызыл контроллерлар, фотоэлементлар, фоторезисторлар, оптик кораллар, фотометрлар, турылаткычлар һ.б. җитештерү өчен кулланыла. Селенның электроника сәнәгатендә кулланылышы гомуми ихтыяҗның якынча 30% ын тәшкил итә. Югары сафлыктагы селен (99,99%) һәм селен эретмәләре фотокүчермә машиналарында төп яктылыкны йотучы мохит булып тора, алар гади кәгазь күчермә машиналарында һәм лазер пресслары өчен фоторецепторларда кулланыла. Соры селенның мөһим үзенчәлеге шунда ки, ул типик ярымүткәргеч үзлекләргә ия һәм радиодулкыннарны ачыклау һәм турылау өчен кулланылырга мөмкин. Селен турылаткычы йөкләнешкә чыдамлык, югары температурага чыдамлык һәм яхшы электр тотрыклылыгы үзенчәлекләренә ия.
Пыяла сәнәгате
Селен - яхшы физик төссезләндергеч һәм еш кына пыяла сәнәгатендә кулланыла. Әгәр пыяла чималында тимер ионнары булса, пыяла ачык яшел төстә булачак, ә селен металлик ялтыравыклы каты матдә. Аз күләмдә селен өстәү пыяланы кызыл, яшел һәм кызыл төстә күрсәтергә, бер-берсен тулыландырырга, пыяланы төссез итәргә мөмкин, артык селен өстәлсә, сез мәшһүр рубин пыяласын - селен пыяласын ясый аласыз. Селен һәм башка металларны бергә кулланып, пыялага соры, бронза һәм алсу кебек төрле төсләр бирергә мөмкин. Биналарда һәм машиналарда кулланыла торган кара пыяла шулай ук селенны үз эченә ала, ул яктылык интенсивлыгын һәм җылылык тапшыру тизлеген киметә. Моннан тыш, селен пыяласын киселештәге кызыл утның абажурын ясау өчен дә кулланырга мөмкин.
Металлургия сәнәгате
Селен корычның эшкә яраклылыгын яхшырта ала, шуңа күрә ул еш кына металлургия сәнәгатендә кулланыла. Чуен, дат басмас корыч һәм бакыр эретмәләренә 0,3-0,5% селен өстәү аларның механик үзлекләрен яхшырта, структурасын тыгызрак итә, ә эшкәртелгән детальләрнең өслеген шомарак итә ала. Селен һәм башка элементлардан торган эретмәләр еш кына түбән вольтлы турылаткычлар, фотоэлементлар һәм термоэлектрик материаллар җитештерүдә кулланыла.
Химия сәнәгате
Селен һәм аның кушылмалары еш кына катализаторлар, вулканизаторлар һәм антиоксидантлар буларак кулланыла. Селенны катализатор буларак куллануның өстенлекләре: җиңел реакция шартлары, арзан бәя, аз тирә-юнь пычрануы, эшкәртүдән соң уңайлы булу һ.б. Мәсәлән, элементар селен сульфит реакциясе ярдәмендә элементар күкерт әзерләү процессында катализатор булып тора. Каучук җитештерү процессында селен гадәттә каучукның тузуга чыдамлыгын арттыру өчен вулканизацияләүче агент буларак кулланыла.
Сәламәтлек саклау тармагы
Селен хайваннарда һәм кешеләрдә кайбер антиоксидант ферментларның (глутатион пероксидаза) һәм селен-P аксымының мөһим өлеше булып тора, ул кеше иммунитетын, яман шешне, ашказаны авыруларын, йөрәк-кан тамырлары һәм баш мие кан тамырлары авыруларын, простата авыруларын, күрү авыруларын һ.б. яхшырта ала, шуңа күрә селен медицина өлкәсендә селен җитмәү сәбәпле килеп чыккан төрле авыруларны дәвалау һәм җиңеләйтү өчен киң кулланыла. Селен кеше организмы өчен кирәкле микроэлемент булганлыктан һәм кеше сәламәтлегенә мөһим йогынты ясаганлыктан, сәламәтлек саклау тармагы солод селены кебек төрле селен өстәмәләре җитештерә башлады.
Башка кушымталар
Авыл хуҗалыгы җитештерүендә селенны туфрактагы селен җитмәү хәлен яхшырту һәм үсемлекләр үсешен стимуллаштыру өчен ашламага өстәргә мөмкин. Селен шулай ук косметикада кулланыла, һәм селенлы кайбер косметика картаюга каршы тәэсир итә. Моннан тыш, каплау эремәсенә селен өстәү каплау өлешләренең тышкы кыяфәтен яхшырта ала, шуңа күрә ул шулай уккаплау сәнәгатенә кулланылган.